Sayıştay, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Bakanlığa bağlı Döner Sermaye İşletmelerinin 2025 yılı mali hesaplarına ilişkin denetim raporlarını tamamlayarak kamuoyuna açıkladı. Raporda, mera alanlarından elde edilen gelirlerin kullanım durumuna ve hayvancılık kayıt sistemlerindeki muhasebe ve veri uygulamalarına ilişkin tespitlere yer verildi.

Sayıştay raporunda yer alan verilere göre, Tarım ve Orman Bakanlığı’na 2025 yılı nihai bütçe ödeneği 487 milyar 940 milyon 42 bin lira olurken, mali yılı sonu itibarıyla toplam ödeneğin 479 milyar 204 milyon 405 bin lirasını harcadı. Böylece Bakanlık, başlangıçta kendisine tahsis edilen bütçenin yüzde 98,2 oranında kullandı.

MERA GELİRLERİ HESAPLARDA ATIL BEKLİYOR

Sayıştay denetçilerince yapılan tespitte, Mera Kanunu uyarınca mera, yaylak ve kışlaklardan elde edilen otlatma bedellerinin ve ürün satış gelirlerinin yüzde 75’i, mera ıslahı ve geliştirilmesi amacıyla kullanılmak üzere ilgili belediyelerin veya köy sandıklarının özel hesaplarına aktarıldığı hatırlatıldı.

Raporda, söz konusu hesaplarda biriken fonların mera ıslah projelerinin kullanımında elde edilen gelirlerin amacına yönelik kullanılmadığı tespit edildiği bildirildi.

Yapılan incelemeler sonucunda köy ve belediyelere yatırılan, ıslah ve geliştirme amacıyla kullanılması gereken mera gelirlerinin bu amaçla kullanılıp kullanılmadığı meralardan sorumlu Daire Başkanlığı tarafından araştırıldığı kaydedildi. Buna göre, 2024 yılında Türkiye genelinde sadece Tokat ilinde 1 adet ortak mera ıslah projesi yürütülürken, 2025 yılında ise belediyeler ve İl Tarım ve Orman Müdürlükleri iş birliğiyle yürütülen herhangi bir ortak mera ıslah projesi hayata geçirilmedi. Yevmiye kayıtları incelenebilen 82 belediyenin özel hesaplarında, 2023 yılında 18,2 milyon lira, 2024 yılında 20,8 milyon lira ve 2025 yılında 19,69 milyon lira mera geliri biriktiği kayıtlara geçti.

İlgili belediyelerdeki muhasebe kayıtlarında mera ıslahında kullanılmak üzere belediye hesaplarında her yıl biriken bir kaynak bulunduğu aktraılan raporda, “bu kaynakların ıslah ve geliştirme projelerinde kullanılamadığı” tespitine yer verildi. Raporda, bu kaynakların kullanılamamasının temel nedeni olarak Mera Yönetim Birliklerinin kurulamaması ve birlik bulunmayan yerlerde bu paraların harcanmasına yetkili mercilerin mevzuatta net olarak tanımlanmaması gösterildi.

MİLYONLARCA HAYVAN İÇİN AŞI KAYDI BULUNAMADI

Sayıştay’ın başka bir bulgusuna göre, hayvan işletmelerinin her yıl en az yüzde 3’ünün denetlenmesi ve sığır cinsi hayvanlara 2025 yılında üç kez aşılama programı uygulanmasına rağmen tanımlı hayvan bilgilerinin güncellenmediği belirlendi. Raporda, TÜRKVET Hayvan Kayıt Sistemi’nde 2025 yılında zorunlu aşı uygulamasına tabi kayıtlı hayvanlardan yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ve 35 milyon küçükbaş için herhangi bir aşılama işlemi yapıldığına dair kayıt bulunmadığı tespit edildi.

Sayıştay, hayvanların sistemde aktif statüde görünmesine rağmen aşılanmamış olmasının, ölüm, kesim, satış veya işletme değişikliği gibi nedenlerle hayvan düşümlerinin TÜRKVET’e zamanında ve eksiksiz işlenmemesinden kaynaklandığının değerlendirildiğini bildirdi. Raporda, 2025 yılında İl/İlçe Müdürlükleri veteriner hekimlerince üç kez gerçekleştirilen aşılama programı sırasında da işletmeler üzerine kayıtlı olduğu halde aşılanamayan hayvanlara ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı belirtildi.

BİYOLOJİK OLARAK UYUMLU OLMAYAN YAŞ VE YAVRU KAYITLARI

TÜRKVET’teki hayvanların yaş bilgilerinin incelenmesi sonucunda, biyolojik ve hayvan işletmeciliği açısından makul kabul edilemeyecek yaşlarda görülen hayvan sayısının oldukça yüksek olduğu tespit edildi. Sayıştay, olağan dışı derecede ileri yaşta görünen hayvan kayıtlarının ölüm, kesim veya sistemden düşüm işlemlerinin zamanında yapılmadığına işaret ettiğini ve fiilen var olmayan hayvanların sistemde aktif tutulduğunu ifade etti.

Doğum kayıtlarında da benzer sorunlar tespit edildi. Bazı anne hayvanlar için üreme periyotları ve doğal doğum sıklığıyla uyumlu olmayan sayıda yavru kaydı bulunduğu, bazı kayıtlarda bir anne hayvana 20-30 yavru işlendiği belirtildi. Raporda, bu durumun doğum ve yavru kayıtlarında etkin bir kontrol ve doğrulama mekanizmasının bulunmadığını ve TÜRKVET verilerinin güvenilirliğini zedeleyen hatalı kayıtlar oluşturduğunu gösterdiği kaydedildi.

GÜNCEL OLMAYAN KAYITLARA RAĞMEN BUZAĞI DESTEĞİ

Sayıştay, TÜRKVET kayıtlarının gerçek durumu yansıtmamasına rağmen, işletme kayıtlarını tutmayan ve bildirim yapmayan işletmelerin Yönetmeliğin 67’nci maddesindeki müeyyide ile ilişkilendirilmediğini tespit etti.

Raporda, bu işletmelerin güncel olmayan kayıtlarına rağmen buzağı desteklerinden yararlandırıldığı belirtildi. Sayıştay, işletme kayıt defterlerinin tutulmadığını, işletme plakalarının uygulanmadığını ve Yönetmeliğin 56-58’inci maddeleri kapsamında yapılan kontrollerin tanımlama ve tescil kayıtlarındaki hataları önlemeye yeterli olmadığını bildirdi.

AŞI VE KÜPE GELİRLERİNDE 3,56 MİLYAR LİRALIK ALACAK

Sayıştay’ın bir diğer bulgusunda da, veteriner biyolojik ürünler ve hayvan tanımlama araçlarına ilişkin gelir ve stok çıkış kayıtlarının hizmetin verildiği tarihte değil, destek ödemelerinden mahsup yoluyla tahsilat yapıldığında muhasebeleştirildiği aktarıldı. Rapora göre, 2025 yılı sonu itibarıyla küpe bedeli, aşı bedeli ve uygulama ücreti olarak toplam 3 milyar 560 milyon 914 bin 656 lira alacak oluştu. Destek ödemeleri henüz yapılmadığı için bu tutarın 1 milyar 809 milyon 420 bin 918 lirası, yani yüzde 51’i mahsuplaşma yoluyla tahsil edildi.

Sayıştay, gelirlerin hizmetin sunulduğu dönemde değil tahsil edildiği dönemde muhasebeleştirilmesinin dönemsellik ilkesine aykırı olduğunu aktararak, bu durumun dönemler itibarıyla gelirlerin hatalı raporlanmasına ve ticari mallar hesabının gerçekte olduğundan yüksek görünmesine neden olduğunu kaydetti. Raporda ayrıca, gelir ve alacakların hizmetin fiilen sunulduğu tarihte tahakkuk ettirilerek muhasebeleştirilmesi ve ticari mallar hesabından çıkışların da aynı tarihte yapılması gerektiği belirtildi. (ANKA)

Sayıştay’ın Spor Toto Teşkilat Başkanlığı 2025 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu’nda, elektronik platformdaki bahis oranları ile sanal bayi sözleşmelerine ilişkin iki ayrı bulguya yer verildi.

SAYIŞTAY: ‘KRAL ORAN’ ADİL REKABETLE BAĞDAŞMIYOR

Raporda, Başbayi tarafından işletilen elektronik platformdaki bahis oranlarının “Kral Oran” adıyla diğer sanal bahis sitelerinden daha yüksek belirlendiği belirtildi.

Haziran 2025’te gerçekleştirilen banka entegrasyonuyla birlikte iştirakçilerin bakiye yükleme ve ikramiye çekme işlemlerini banka kanalları üzerinden doğrudan yapabilmelerinin mümkün hale geldiği, böylece fiziksel bayiye gitme ihtiyacının ortadan kalktığı kaydedildi.

Raporda, yüksek olarak belirlenen bahis oranları ile banka entegrasyonunun sağladığı kolaylığın elektronik platformu iştirakçiler açısından avantajlı konuma getirdiği ve platformun pazar payının önemli ölçüde arttığı ifade edildi.

YÜKSEK ORANLAR KOMİSYON MALİYETİNİ DE ARTIRDI

Elektronik platform üzerinden gerçekleştirilen bahislerin ilgili bayinin cirosu olarak değerlendirildiği ve bayilere komisyon ödendiği belirtilen raporda, elektronik platform için ödenen komisyon oranlarının diğer sanal bayilere göre daha yüksek olduğu kaydedildi.

Sayıştay, iştirakçi talebinin elektronik platforma kaymasının da Teşkilatın katlandığı komisyon maliyetlerinin yükselmesine neden olduğunu belirtti. Raporda, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’nın spora dayalı bahis ve şans oyunları piyasasında düzenleme, düzenletme ve denetleme konusunda tek yetkili kamu kurumu olduğu hatırlatılarak, sanal bayilerle rekabet halinde bulunan elektronik platformda diğer sanal bayilerden daha yüksek bahis oranlarının uygulanmaya devam edilmesinin adil rekabet ortamıyla bağdaşmadığı değerlendirildi.

SAYIŞTAY ‘KRAL ORAN’ UYGULAMASININ SONA ERDİRİLMESİNİ İSTEDİ

Kamu idaresinin cevabında, “Kral Oran” uygulamasının ardından fiziki bayilerin pazar payındaki artış üzerine oran farkının kademeli olarak azaltıldığı, elektronik platformda yalnızca iki banka üzerinden işlem yapılabildiği ve yüksek oranlarla yasa dışı bahis sitelerindeki oranlara kısmen yaklaşılmasının amaçlandığı belirtildi.

Sayıştay ise banka çeşitliliğinin sınırlı olmasına rağmen banka entegrasyonunun ardından elektronik platformun pazar payının kısa sürede önemli ölçüde artmasının, platformun iştirakçiler açısından avantajlı konuma geldiğini gösterdiğine dikkati çekti.

Raporda, yasa dışı bahisle mücadele amacıyla alınacak tedbirlerin piyasada faaliyet gösteren bayiler arasındaki adil rekabet koşullarını bozmayacak şekilde uygulanması gerektiği belirtildi.

Sayıştay, elektronik platform ile diğer sanal bayiler arasındaki rekabet koşullarının dengelenmesi, yüksek komisyon maliyetlerinin azaltılması ve piyasada daha adil bir rekabet ortamının sağlanması amacıyla “Kral Oran” uygulamasının sona erdirilmesine yönelik gerekli tedbirlerin alınmasının uygun olacağını değerlendirdi.

SANAL BAYİLERİN İHLALLERİNDE MALİ KAYBIN NASIL KARŞILANACAĞI BELİRSİZ

Raporda ayrıca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı ile sanal bayiler arasında yapılan sözleşmelerin mali hükümler açısından gözden geçirilmesi gerektiği belirtildi.

Sanal ortam bayiliklerinin iptaline ilişkin mevzuatta, bir takvim yılı içerisinde belirli süre oyun oynatmama, oyun bedellerinin kayıt dışı tahsil edilmesi veya satış toplamının gizlenmesi, yasa dışı bahis oynatılması, gerekli teminatın tamamlanmaması ve Teşkilatın talimatlarına aykırı hareket edilmesi gibi çok sayıda iptal nedeninin bulunduğu hatırlatıldı.

Sayıştay, ruhsat iptaline sebep olan birçok fiilin Spor Toto açısından doğrudan mali kayıp riski oluşturmasına rağmen, söz konusu zararların nasıl telafi edileceğine ilişkin açık ve bağlayıcı bir düzenleme bulunmadığını tespit etti.

TEMİNATIN NASIL KULLANILACAĞI AÇIKÇA DÜZENLENMEMİŞ

Raporda, sanal bayilerden ruhsat verilmeden önce Teşkilatın belirleyeceği oranda teminat alındığı, ruhsatın iptali halinde ise Teşkilatla hesap mutabakatının sağlanmasının ardından bayinin Teşkilata olan borçlarının teminattan mahsup edilerek kalan tutarın iade edildiği belirtildi.

Ancak mevzuatta, sanal bayilerin açık kusurları nedeniyle Spor Toto’nun uğrayacağı zararların karşılanmasında alınan teminatın nasıl kullanılacağı veya hangi hallerde gelir kaydedileceğinin düzenlenmediği kaydedildi.

Sayıştay, bu durumun teminat mekanizmasının telafi edici ve caydırıcı işlevini zayıflattığını, ruhsat iptalinin ise geçmişe dönük mali kayıpları tek başına karşılamasının mümkün olmadığını belirtti.

Kamu idaresinin cevabında, sanal bayilerin ruhsat iptaline sebep olan ve Teşkilat açısından mali kayıp riski oluşturan fiiller nedeniyle ortaya çıkabilecek zararların nasıl telafi edileceğine ilişkin uygulama yönetmeliği ve sanal bayilerle yapılan sözleşmeler üzerinde çalışma başlatıldığı bildirildi.

Sayıştay, ruhsat iptaline yol açan ve mali sonuç doğuran ihlaller bakımından teminatın kısmen veya tamamen gelir kaydedilmesine imkan tanıyan açık hükümlerin mevzuata eklenmesi, ruhsat iptalinin geçmişe dönük mali yükümlülükleri ortadan kaldırmadığının açıkça düzenlenmesi ve sanal bayilerle yapılan sözleşmelerin bu kapsamda revize edilmesi gerektiğini değerlendirdi. (ANKA)

CHP Gaziantep Milletvekili Hasan Öztürkmen, Cumhurbaşkanlığı’nın 2023 yılı harcamalarına ilişkin yazılı açıklama yaptı.

ANKA’nın aktardığına göre Cumhurbaşkanlığı giderlerinde 2022 yılına göre yaklaşık yüzde 70 artış belirten Öztürkmen’in açıklaması şöyle:

“Sayıştay’ın 2023 raporuna göre Cumhurbaşkanlığının 2023 yılında faaliyet gideri 9.565.656.331,30 TL (9.56 milyar) olarak gerçekleşti. 2022 yılında bu rakam 5.363.433.755,07 TL (5.3 milyar) idi.

BİR YILDA CUMHURBAŞKANLIĞI GİDERLERİNDE YÜZDE 70’E YAKIN ARTIŞ YAŞANDIĞI GÖRÜLDÜ

2022 yılında günlük 15.5 milyon lira olan Cumhurbaşkanlığı harcaması, 2023 yılında günlük 26.2 milyon liraya çıktı. Yani Saray, 2023 yılında günlük ortalama 1.541 asgari ücret harcamış! 1 yılda ise harcadığı asgari ücret sayısı 562.465! Bu artış oranıyla hesaplandığında 2024 yılında Cumhurbaşkanlığı giderlerinin toplamı en az 16 milyar TL olacak! Vatandaşa tasarruf paketi, Saray’a saltanat bütçesi.

BİR BAŞKA KONU KORUMA GİDERLERİ

Emniyet’in verilerine göre, Erdoğan’ın koruma ordusu yani Cumhurbaşkanlığı Koruma Dairesi yılın ilk 4 ayında 798 milyon TL harcadı. Aynı sürede; TBMM Koruma Dairesi Başkanlığına 244 milyon, Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Başkanlığına 221 milyon, Siber Suçlarla Mücadele Başkanlığına 191 milyon TL harcanmış. Yani üç kurumun toplamından daha fazla…

Bu ordu kaç kişi? Kimleri koruyor, kaç kişiyi koruyor, aralarında resmi görevi olmayanlar var mı? Bu kadar para tam olarak neye harcanıyor bilen yok. Yılın ilk 4 ayındaki veriler dikkate alındığında, yıl sonunda Saray’ın koruma ordusu için yaklaşık 2,4 milyar TL harcanmış olacak. Bu kadar ‘elitist’ bir koruma dünyanın az ülkesinde görülür.”

Sayıştay’ın 2023 denetim raporuna göre, İletişim Başkanlığı bütçesinin büyük bir kısmını “mal ve hizmet” alımlarına ayırdı.

1434 personeli bulunan başkanlık, bütçesinin yalnızca yüzde 12,20’sini personel harcamalarına ayırırken, mal ve hizmet alımları için yaklaşık 2,7 milyar TL harcama yaptığı tespit edildi.

Raporda, başkanlığın geri kalan bütçesinin yüzde 1,40’ını Sosyal Güvenlik Kurumu devlet primi giderlerine, yüzde 2,99’unu sermaye giderlerine ve yüzde 0,17’sini ise cari transferlere ayrıldığı belirtildi.